Ontpilling vaak beter voor gezondheid

7 november 2018 • Rozemarijn Esselink • BOEKBESPREKING

pillenprobleem coverDe farmaceutische industrie ligt onder vuur. Het recente boek van medicijnenonderzoeker Dick Bijl, Het pillenprobleem, haalde zelfs de bestsellerlijst. Bijl bespreekt de wantoestanden in de pillenindustrie. Maar hij toont ook aan hoezeer de overheid en de registratieautoriteiten falen. De farmaceutische marketing presenteert geneesmiddelen zonder uitzondering veel te gunstig. En de overheid biedt onvoldoende tegenwicht.

Sjoemelen met onderzoeksgegevens
Dick Bijl is oud-huisarts en oud-hoofdredacteur van het Geneesmiddelenbulletin. In zijn boek analyseert hij vooral de onduidelijke besluitvorming rond de toelating van medicatie. Hij is al jaren met onderzoek hiernaar bezig.

Om te beginnen viel het Bijl op dat farmabedrijven het onderzoek dat ze bij hun registratieaanvraag indienen, niet hoeven te publiceren in wetenschappelijke tijdschriften. Zo kunnen onderzoeksresultaten geheim blijven en weet niemand op grond waarvan een middel op de markt is toegelaten. Na verloop van tijd werd het Bijl ook duidelijk dat de fabrikanten ongunstige uitkomsten niet publiceren. Nog later bleek dat medicijnfabrikanten fraudeerden met hun onderzoeksgegevens. Bijvoorbeeld met het antidepressivum Seroxat. Daarbij komt dat het geneesmiddelenonderzoek aan de universiteit verstrengeld is geraakt met de belangen van de farmaceutische industrie.

ZIE OOK: Forse boete voor fabrikant Seroxat

pillendoosje1 M.Geek wikicommonsNieuw is helemaal niet beter
Een tendens die Bijl hekelt is het gegeven van de zogenoemde me-too’s. Voor anticonceptie, antidiabetesmiddelen en psychofarmaca is een enorme markt vanwege het grote aantal patiënten dat deze middelen gebruikt. Daarom produceert de industrie aan de lopende band nieuwe en dure medicijnen om die met een nieuw patent in de markt te zetten. Onder het motto ‘nieuw is beter’. In de afgelopen decennia is een groot aantal nieuwe medicijnen ontwikkeld, allemaal met teleurstellende maar vaak ook alarmerende effecten. Bijna zonder uitzondering geldt dat deze nieuwe medicijnen geen betere werking hebben dan de eerste en tweede generatie preparaten. Maar ze zijn wel allemaal gevaarlijker, want ze hebben meer en ernstiger bijwerkingen. ‘Medicijnfabrikanten zijn goed in marketing en in het beïnvloeden van politici om hun monopolie te beschermen. Waar ze niet zo goed in zijn is het ontwikkelen van medicijnen,’ constateert Bijl droogjes.

Off-label voorschrijven
In de psychiatrie wordt vaak medicatie voorgeschreven voor niet-geregistreerde indicaties. Dit off-label voorschrijven vindt Bijl onwenselijk, omdat de medicatie niet getest is voor andere aandoeningen. Je kunt nagaan of je medicatie volgens de indicatie is voorgeschreven op: www.geneesmiddeleninformatiebank.nl.

Te veel antidepressiva
Er zijn zo’n 25 antidepressiva in de handel. Dat is veel te veel, vindt Bijl. ‘Deze middelen helpen alleen maar een klein beetje bij mensen met een zeer ernstige depressie. Antidepressiva hebben ernstige bijwerkingen afhankelijk van het type middel, zoals suïcidaliteit, agressiviteit en seksuele functiestoornissen, en het staken van het gebruik kan erg moeilijk zijn. Er is vrijwel geen bewijs dat het ene antidepressivum beter helpt dan het andere, behalve dat de oudere middelen beter lijken te helpen dan de nieuwe.’


ZIE OOK: Pillen voor een maakbaar leven
 

Sigmund succes met afbouwen medicatie

Registratie nieuw middel te makkelijk
De registratieautoriteiten zijn de fabrikanten terwille om hun producten op de markt te brengen. Een vrij nieuw fenomeen is dat tegenwoordig medicijnen op de markt worden toegelaten als de fabrikant kan aantonen dat het nieuwe middel niet slechter is dan een vergelijkbaar middel. Bijl laat zien dat de hierbij gehanteerde criteria tekortschieten. Hij pleit voor striktere methodologische criteria bij de beoordeling van de effecten van medicijnen. In plaats van ‘statistisch significant’ zouden de effecten voor patiënten relevant moeten zijn.

Te weinig informatie over bijwerkingen
Het is moeilijk om aan betrouwbare informatie over medicatie te komen. Aan de website van het Bijwerkingencentrum Lareb heb je niets, want daar worden bijwerkingen van medicijnen beschouwd als bedrijfsgeheim van de farmaceutische industrie. Psychosenet geeft wel betrouwbare informatie over bijwerkingen (klik hier). In zijn voorwoord stelt Bijl dat hier een belangrijke taak ligt voor patiëntenverenigingen en voor de Consumentenbond. ‘Zij zijn de grote afwezige bij de bescherming van hun leden tegen onvoldoende geteste geneesmiddelen. Dit boek is voor hen verplichte kost.’ Waarvan akte.

ZIE OOK: Alarm over dreigend Pharmageddon

Conclusie
Al met al denkt Dick Bijl dat de meeste patiënten beter af zijn als ze minder medicijnen gebruiken. Dat heeft vooral te maken met het feit dat veel pillen onvoldoende zijn onderzocht. Mensen weten niet echt wat ze slikken: niet alleen de effectiviteit is vaak onduidelijk, maar ook welke bijwerkingen er zijn op korte of langere termijn. Bijl vat samen: ‘Ik hoop dat de lezer na lezing van dit boek een gezonder leven zonder veel pillen zal nastreven.’

Dick Bijl, Het pillenprobleem. Waarom zoveel mensen medicijnen gebruiken die niet werken en niet helpen. Amsterdam University Press, 211 blz, € 14,99, als e-book € 6,99.

ZIE OOK:
Een zeer nuttig boekje is Afbouwen van psychofarmaca. Dit is de Nederlandse vertaling van de Amerikaanse Harm Reduction Guide. Hierin geven gebruikers van psychofarmaca gedegen informatie over het geleidelijk stoppen met medicijnen (meteen stoppen is meestal gevaarlijk). De gids wil niet zozeer mensen overhalen om te stoppen, maar biedt gebruikers die daarover nadenken ondersteuning om de juiste keuze te maken. Hier kun je deze publicatie downloaden als pdf. Of bestel het hier als papieren boekje voor € 6,50.