Feest der (h)erkenning

9 januari 2019 • Timo van Kempen • BOEKRECENSIE

9789462986138Al sinds jaar en dag werk ik als hulpverlener in de GGZ. Steeds beklemmender werd het besef dat ik ergens in mijn carrière de plank volledig ben gaan misslaan. Na het lezen van Diagnosedrift, een recent boek van journalist Sanne Bloemink, had ik een Aha-erlebnis. Ik zag in één flits, als een donderslag bij zwaarbewolkte hemel, hoe alle puzzelstukjes in elkaar passen: ik lijd aan Mania Diagnostica Activa. Deze zelf-diagnose kwam ik op het spoor dankzij Paul Verhaeghe die het begrip introduceert in het voorwoord van Diagnosedrift. 

Thuiskomen
Mania Diagnostica Activa. Het is voor mij thuiskomen. Thuiskomen in mijzelf met tegelijk ook het besef dat ik niet alleen ben in het landschap dat zich hulpverlenend Nederland noemt. Op de valreep van het jaar ben ik dan ook lid geworden van WijzijnBLIND. Een lotgenoten- en zelfhulpgroep voor zorgprofessionals die, net zoals ik, MDA hebben opgelopen. Bij WijzijnBLIND kwam ik in een warm nest.

Er ging wel wat aan mijn aanmelding vooraf. Binnen een uur nadat ik mij online had aangemeld, werd ik gebeld door de afdeling marketing en acquisitie. Bleek dat ik me per abuis als zakelijke partner had aangediend. Want WijzijnBLIND staat midden in de gevestigde koepels en belanghebbenden die goed garen weten te spinnen bij mensen die aan de gevestigde GGZ zijn overgeleverd. De marketeer die mij belde klonk teleurgesteld toen ik zei dat ik slechts een eenvoudig MDA-patiënt ben. Hij verwees me terug naar de website om mij opnieuw aan te melden, maar dan gewoon als patiënt. Nu bleek dat echter nog helemaal niet zo eenvoudig. De site is namelijk best ingewikkeld. Ik dreigde te verdwalen tussen alle links over de organisatie, haar opbouw, de tientallen participanten in uiteenlopende platforms en belangengroepen.

Pijnstillers en gele hesjes
downloadMaar het is me uiteindelijk gelukt. Ik ben nu volwaardig lid én donateur van het landelijke en regionale netwerk voor en door MDA-lijders. Als welkomgeschenk kreeg ik kortingsbonnen voor pijnstillers bij de drogist, gratis alcoholtesters en drie gele hesjes. Klapper op de bonus-vuurpijl was de unieke persoonlijke code waarmee ik meeding naar de hoofdprijs van de maandelijkse kennisquiz: een jaar lang gratis lijmoplosmiddel.

Een sublieme prijs. Want we stickeren en labelen wat af in de GGZ. Daar ben ik altijd groot fan en voorstander van geweest. Als hulpverlener denk ik gewoon: je moet de mensen geven waar zij recht op hebben. Een snelle en duidelijke diagnose met een snelle evidence based- en best practice-fix in het vooruitzicht. Dat bekt lekker, verkoopt goed en levert altijd wel wat extra puntjes op in de Routine Outcome Monitoring.

Onverzadigbaar
Het boek van Bloemink is mij op het lijf geschreven. Het gaat over de neiging om diagnoses op mensen te plakken, te beginnen bij jongeren. Dat klopt. Met de nieuwe DSM waan ik mijzelf regelmatig als een onverzadigbare labelmaker in een overvolle snoepwinkel. Gretig kijk ik rond want er zijn zovéél mogelijkheden als het gaat om een pakkende diagnose. In haar boek noemt Bloemink een aantal van de mogelijkheden die handig en goed bruikbaar zijn in het werken met jongeren: ADHD, ADD, Angststoornis, Klassiek autisme, Asperger, PDD-NOS, Depressie, Dyslexie, Hoogbegaafdheid.

Stuk voor stuk etiketten waar we wat mee kunnen. Journaliste en schrijfster Bloemink ging trouwens niet over één nacht ijs om tot haar boodschap te komen. Een boodschap die kernachtig wordt uitgedrukt door Floortje Scheepers, jarenlang medisch hoofd Psychiatrie van het UMC Utrecht en tevens kinderpsychiater. Als criticaster van haar eigen beroepsgroep en het huidige zorgstelsel, heeft zij het over ‘kinderen die met problemen binnenlopen en met een label opgeplakt weer naar buiten gaan. En deze kinderen hebben niets te kiezen. Meestal wordt de gezinssituatie, de context, veel te weinig meegenomen bij de vaststelling van zo’n label’. Illustratief bijvoorbeeld is dat kinderen met het label ADHD wél medicatie op school ‘nodig hebben’, maar niet tijdens weekenden en vakanties.

Terug naar de basis
Dankzij de Mania Diagnistica Activia van hulpverleners, doet een toenemend aantal ten onrechte gelabelde en gestigmatiseerde kinderen en download 1jongeren, helaas, een steeds groter beroep op de GGZ. Een van de gevolgen is dat ernstige problematiek zoals kindermishandeling op grote schaal gemist wordt in de psychiatrie.

Bij het schrijven van haar boek werkte Sanne Bloemink samen met vooruitstrevende denkers en doeners in de huidige zorg- en welzijnssector. Zo komen de visie van onder andere Trudy Dehue, Jim van Os, Christien Brinkgreve, Micha de Winter, Paul Verhaeghe, Stijn Vanheule en de hier al genoemde Floortje Scheepers aan bod. Stuk voor stuk mensen die zich inzetten voor het verzetten van de bakens en het uitdelen van de labels waarop onze zorg- en onderwijsstelsel is gebaseerd. Het mag wat mij betreft de ranglijsten van bestsellers gaan aanvoeren en ook op de verplichte literatuurlijst van zorgprofessionals.

Gewoon gaan helpen
Diagnosedrift beschrijft alledaagse voorbeelden van actuele maatschappelijke ontwikkelingen zoals prestatiedruk op scholen, drop-outs, gezondheidspolitiek en vervolgens de getemde kinderen voorzien van een keurig label. De ondertitel van het boek staat dan ook als een huis: Hoe onze labelcultuur kinderen tekort doet.

Juist in de kinder- en jeugdpsychiatrie ziet kinderpsychiater Scheepers veel heil in het afschaffen van alle labels. ‘Gewoon gaan helpen zonder diagnose.’ In Diagnosedrift worden alternatieven beschreven. Bijvoorbeeld het project Druk in de klas, waarbij door gedragsmatige interventies gedrag positief wordt beïnvloed. Of het herwaarderen van eigenaardigheden van jongeren bij arbeidsbemiddeling zoals dat gebeurt bij Bijzondere Breinen en Autitalent. Voorbeelden van initiatieven die geïnspireerd zijn op hoopvolle pedagogische oplossingen in plaats van medische.

smoezenindeggz.nl
ITricky Coding Patientk moet mij er nog verder in verdiepen, want vooralsnog word ik voornamelijk in beslag genomen door mijn lidmaatschap van WijzijnBLIND. Ik kreeg gisteren een nieuwsbrief met het bericht dat ik meeding naar een gratis hulphond. Daar zit dan wel de levenslange verplichting aan vast om maandelijks een pakket Brokko hondenvoer af te nemen. Voornaamste is echter dat ik mij als hulpverlener kan koesteren en wentelen in het feest der herkenning met beroeps- en lotgenoten. Ons beleid wordt opgesteld in samenspraak met cliënten- en familie(organisaties) en formeel vastgesteld door de Raad van Toezicht. We hebben ook een mooie nieuwe website: www.smoezenindeGGZ.nl. Daar kan toch geen weldenkend cliënt, beleidsmaker of bestuurder tegenop?

Sanne Bloemink, Diagnosedrift. Amsterdam University Press, oktober 2018, € 19,95.