De isoleer maakt alles alles erger
Sinds augustus 2003 laat de actiegroep ‘Tekeer tegen de isoleer’ regelmatig van
zich horen. Ineke Jungschleger interviewde oprichtster Jolijn Santegoeds over
acties voor afschaffing van ‘de isoleer’ en over verbeteringen in de psychiatrie.Jolijn Santegoeds (27 jaar, rechtopstaand rood haar, gifgroen truitje) ziet er uit als de kraakster die zij niet durfde zijn toen zij acht jaar geleden dakloos op straat leefde. De oprichtster van de actiegroep ‘Tekeer tegen de isoleer’ bewoont nu een flatje in Eindhoven en mag zich ingenieur noemen. Eind november studeerde zij af in de Milieugerichte Materiaaltechnologie, ook wel duurzame bedrijfsvoering genoemd. ‘Ik ben aan deze studie begonnen omdat ik een opleiding voor hulpverlening niet aandurfde. Ik ben zelf erg gekwetst in de hulpverlening. Maar ik wil wél de wereld verbeteren. Boompjes en zo is relaxed, dacht ik, dus ging ik me maar inzetten om iets aan het milieu te doen. Deze studie is er op gericht om het bedrijfsleven te doen denken: wat is de manier om te produceren wat we nodig hebben zonder het milieu te bederven. Veel van wat ik in die studie geleerd heb, kan ik vertalen naar actie voor verbetering van de psychiatrie. Milieu is een ondergeschoven kindje, psychiatrie eigenlijk ook. Techniek is mijn hobby, maar de psychiatrie verbeteren is mijn levensdoel. Ik heb aan de Hogeschool in Tilburg heel erg veel geleerd. Onder andere hoe je binnen organisaties over veranderingen kunt praten. Via de techniek is het niet zo confronterend.’ Haar tienerjaren waren een aaneenschakeling van crisissen die zij ternauwernood overleefde. Ze bracht twee keer elf maanden in isoleercellen door. ‘Als je je maar enigszins onttrekt aan de afdelingsregels, leidt het tot isoleer.’ De studie die zij op haar 23ste begon, gaf haar rust. ‘Je groeit en je wordt sterker door je op een ander vlak te ontwikkelen. Je krijgt meer touwtjes in handen. Daarna moet je de stap die je gemaakt hebt vertalen naar een pijnlijk gebied waar je het liever niet over hebt.’ Zij vindt het moeilijk verpleegkundigen te verwijten dat zij hun werk niet goed doen. ‘Zij hebben het hart op de goede plek. Ze staan ook met de rug tegen de muur door de manier waarop hun werk georganiseerd is.’ Toen zij zelf op haar zestiende een zelfmoordpoging deed en in een isoleercel werd opgesloten, zeiden de verpleegkundigen: ‘We hebben geen tijd om jou 24 uur in de gaten te houden. Er zijn er hier nog zeven. Dus het is jou of die anderen.’ Jolijn: ‘Ik dacht: ik mag geen zelfmoord plegen, maar waarom eigenlijk niet? Ik heb toch geen leven. Ik zit in die cel, dat is geen leven. Een stukje van de puzzel dat er niet bij mag horen, zo voelde ik me.’ Nu weet zij dat ze een diepe depressie kan overleven ‘dus ik zal het nooit meer zo absoluut zien als toen ik zestien was.’ Confrontaties met hulpverleners vermijdt zij zo veel mogelijk. ‘Ik kan niet tegen hun onpersoonlijke manier om over gevoel te praten,’ zegt ze. Buiten alle doelgroepen ‘De separeer maakt alles steeds erger,’ zei Jolijn herhaaldelijk toen ze er in zat. ‘Maar dat maakte geen indruk. Een uur later komen ze: ‘Okay, ga nu maar praten. Ja doei, dan is er geen vertrouwen.’ Op haar negentiende liep zij weg uit de laatste van de drie inrichtingen waar ze verbleef en leefde een tijd op straat. Dakloos, want aansluiting zoeken bij krakers durfde zij niet. ‘Ik was te oud voor de jeugdzorg en de GGz kon mij alleen maar terugsturen naar de inrichting omdat ik mijn behandeling niet had afgemaakt. Toen ben ik naar de politie gegaan. Daar zeiden ze dat ze pas in actie konden komen na een misdrijf en uiteindelijk viel ik dus buiten alle doelgroepen.’ Buiten slapen viel best mee, na bijna driejaren in een inrichting. ‘Je hebt steun aan andere daklozen en je mag doen wat je wil. ’ Rekken vol snoep bij een benzinestation, leuke kleren in de winkels: ze vloog eropaf. ‘In een inrichting zit je in een soort kelder, een kaal aftreksel van de wereld. Dat is niet eerlijk. Er is geen tijd om met jou de stad in te gaan om leuke kleren uit te zoeken. Ik heb drie jaar lang geen nieuwe kleren gehad. Een meisje van negentien: je hele normale leefpatroon gaat er aan.’ Een geweldige ervaring was het om met een jonge verpleegkundige naar de bioscoop te gaan. ‘Hij kocht de kaartjes, ik de popcorn. Niemand zag dat ik psychiatrisch patiënt was.’ Dat was tijdens haar laatste opname, in de Kliniek voor Intensieve Behandeling in Eindhoven. ‘De benadering van de KIB was een heel grote verbetering ten opzichte van wat ik meemaakte in de twee inrichtingen daarvoor. Het is een afdeling voor intensieve behandeling, er zijn ongeveer acht verpleegkundigen voor veertien patiënten. Daar deden ze gewoon de deur voor me open als ik uit het raam geklommen was. Ze wisten dat ik toch altijd terugkwam. Een verpleegkundige die twee patiënten onder zijn of haar hoede heeft, kan ontspannen met hen omgaan. Met zeven niet.’ Toch liep zij uiteindelijk ook uit deze kliniek weg. ‘Daarna op straat ben ik pas echt opgebloeid.’ Inefficiënt draaideursysteem Een halve verpleegkundige per patiënt zal nooit de norm kunnen worden in de geestelijke gezondheidszorg, dus zoekt Jolijn Santegoeds met haar kennis van bedrijfskunde nu naar andere oplossingen. Ze praat mee in forums van deskundigen. ‘Zorgvuldigheid is efficiency,’ zette zij op haar weblog. Het is inefficiënt om mensen in isoleercellen zo lang aan zichzelf over te laten dat zij alle tijd hebben voor automutilatie. Het is inefficiënt om het draaideursysteem van weglopen en op straat leven en nieuwe crisisopnames te laten voortbestaan. ‘Iedereen die op straat leeft, weet dat je beter niet in de psychiatrie kan zitten. Er wordt doorverteld dat die hulp niet helpt. Als er echte hulp te krijgen zou zijn, zou je het graag aanpakken.’ De actiegroep ‘Tekeer tegen de isoleer’ is ontstaan in augustus 2003. In Eindhoven werd een paar keer een actie gehouden waarbij handtekeningen werden verzameld. Op 31 oktober 2005, de dag van de begrotingsbehandeling, stond Santegoeds met haar groep ’s ochtends vroeg bij de ingang van de Tweede Kamer. Ze sprak minister Hoogervorst aan: ‘Kunt u aandacht vrijmaken tegen het isoleren van psychiatrische patiënten?’ Hij draaide zich om en pakte de pamfletten aan. Het volgende openbare optreden van de actiegroep zal in mei plaatsvinden, tijdens het Nederlands Sociaal Forum in Nijmegen. Als actief lid van de Socialistische Partij, hoopt Jolijn Santegoeds op samenwerking met Agnes Kant om de kwestie op de politieke agenda te krijgen.Het verspreiden van folders bij demonstraties werkt lang door. In het gastenboek op www antiisosite.tk komen vaak reacties van verpleegkundigen en therapeuten die fel tegen isoleren zijn. Maar ook een reactie van een meisje die het meemaakte en mailt: ‘Het is wel goed want ze moeten je toch beschermen.’ Santegoeds: ‘Het komt voor dat mensen vrijwillig gesepareerd worden. Volgens mij zijn zij op zoek naar veiligheid die ze op een andere manier niet kunnen vinden. De cel als enige plek waar je je terug kunt trekken, zonder prikkels. In Duitsland maken ze gebruik van een afgesloten stuk bos. Dat is veel beter. Pas als er een keuze mogelijk is tussen bos en separeer, kun je het hebben over kiezen voor de cel.’ Haar ijveren voor het afschaffen van ‘de isoleer’ past in het Actieplan Terugdringen Dwang en Drang dat door het Platform GGz begin 2006 werd aangeboden aan overheid, politiek en brancheorganisaties. Jolijn is erg blij dat in dat plan een aantal praktische handvatten worden voorgesteld. De crisiskaart, bijvoorbeeld. Daar staat op wat de cliënt wil en wat er wel en niet moet gebeuren in geval van (psychische) crisis. Als haar moeder, die van tijd tot tijd onder invloed van spanning aan psychoses lijdt, zo’n kaart op zak had gehad bij haar laatste opname, zou haar dat opsluiting in de separeer bespaard hebben. ‘Ons mam kan niet tegen dwingend optreden van mannen. Dwangopname is soms nodig, dat weet ze. Zolang er vrouwen bij betrokken zijn, gaat het goed. Maar degene die uiteindelijk over de dwangopname moet beslissen, de psychiater, is bijna altijd een man. En dan gaat ze door het lint.’ Als kind van een te zwaar belaste moeder weet Jolijn al van jongs af dat gek worden meer is dan een zaak van ‘stofjes in de hersenen die met medicijn geregeld kunnen worden’. Zij vindt dat moderne psychiaters te veel werken volgens het medisch model en te weinig oog hebben voor wat er aan de hand is met degene die zij voor zich zien. ‘Met een bulldozer alle isoleercellen van Nederland platgooien’ zou voor haar zelf de best denkbare therapie zijn. Aangezien dat niet mogelijk is, hoopt ze het leven dat ze nu heeft voort te kunnen zetten. Milieutechnisch onderzoekster voor een non-profit organisatie, gecombineerd met ‘Tekeer tegen de isoleer.’
Ineke Jungschleger
Web-site: www.antiisosite.tk
Web-log: www.tekeertegendeisoleer.web-log.nl
